Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin (XİN) BMT-nin növbəti Baş katibi vəzifəsinə namizədliklə bağlı suala cavabı Türkiyənin informasiya məkanının bir hissəsində spekulyasiya mövzusuna çevrilib: Bakının Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) təşəbbüsünə müsbət münasibətini Türkiyəni dəstəkləməkdən imtina kimi təqdim etməyə çalışırlar. Halbuki belə yanaşma diplomatik cavabın məzmununu siyasi ehtimallarla əvəzləyir.
Məsələni anlamaq üçün üç məqamı ardıcıllıqla nəzərdən keçirmək kifayətdir: Azərbaycan XİN konkret olaraq nə açıqlayıb, Feridun Sinirlioğlunun rəsmi namizədliyi mövcuddurmu və digər türk dövlətləri bundan əvvəl hansı mövqeni bildiriblər?
Birinci məqam: medianın sualı və konkret cavab
Oktyabrın 27-də Azərbaycan XİN-in saytında mətbuat katibi Ayxan Hacızadənin medianın sualına cavabı dərc olunub. Sənədin başlığında da onun formatı açıq göstərilib: medianın sualına cavab.
Sual BMT-nin növbəti Baş katibinin seçilməsi üzrə davam edən məsləhətləşmələrə və BƏƏ-nin dövlət naziri Lana Zəki Nusseibehin namizədliyini irəli sürməsinə aid olub. Azərbaycan tərəfindən bu prosesə münasibət soruşulub.
Hacızadə Əmirliklərin təşəbbüsünü alqışlayıb. Ardınca seçim prosesinin əsaslanmalı olduğu prinsipləri sadalayıb: BMT Nizamnaməsi, namizədlərin peşəkar keyfiyyətləri, diplomatik təcrübəsi, qərəzsizliyi və üzv dövlətlər arasında konsensus formalaşdırmaq bacarığı. Cavab prosesin daha güclü və səmərəli BMT-nin formalaşmasına töhfə verəcək nəticə ilə yekunlaşacağına ümidlə tamamlanıb.
Başqa sözlə, XİN BƏƏ-nin təşəbbüsünü müsbət qiymətləndirib və Azərbaycanın seçim prosesinə yanaşmasını açıqlayıb. Konkret namizədlə bağlı yekun seçim elan edilməyib.
Mətndə Nusseibehi təyinat zamanı dəstəkləmək öhdəliyi, digər namizədləri nəzərdən keçirməkdən imtina və ya Türkiyəyə hər hansı istinad yoxdur. Sənədə belə bir məzmun aid etmək üçün heç bir əsas mövcud deyil.
Sual-cavab formatı XİN nümayəndəsinin sözlərini qeyri-rəsmi etmir. Lakin konteksti anlamaq baxımından bu format əhəmiyyətlidir: nazirlik BƏƏ-nin təşəbbüsü barədə konkret suala cavab verib. Həmin cavabı Əmirliklərlə Türkiyə arasında seçimə dair ayrıca bəyanat kimi təqdim etməyə çalışmaq dərc olunmuş sənədin mənasını dəyişmək anlamına gəlir. Real faktı spekulyasiya etmək cəhdidir.
İkinci məqam: Sinirlioğlunun namizədliyi rəsmən irəli sürülməyib
Bakının guya etdiyi seçimlə bağlı mülahizələrdə prinsipial bir məqam nəzərdən qaçırılır. Oktyabrın 30-na olan məlumata görə, Feridun Sinirlioğlunun adı BMT-nin dərc etdiyi rəsmi namizədlər siyahısında yoxdur. Lana Zəki Nusseibehin namizədliyi isə BƏƏ tərəfindən oktyabrın 21-də irəli sürülüb.
Mediada türkiyəli diplomatın mümkün namizədliyi və bununla bağlı təmaslar barədə məlumatlar yayılıb. Ancaq mənbələrə istinad edilən xəbərlər, planların müzakirəsi və rəsmi namizədliyin irəli sürülməsi ayrı-ayrı məsələlərdir. Hətta Bakının cavabını Türkiyənin əvəzinə BƏƏ-yə dəstək kimi təqdim edən KARAR nəşri də Sinirlioğlunun namizədliyinin hələ rəsmiləşdirilmədiyini etiraf edir.
BMT proseduruna əsasən, namizəd bir dövlət və ya dövlətlər qrupu tərəfindən irəli sürülür, müvafiq sənədlər Baş Assambleyanın və Təhlükəsizlik Şurasının sədrlərinə təqdim olunur. Açıq siyahıya da məhz rəsmi qaydada təqdim edilmiş namizədlər daxil edilir.
Buna görə də Azərbaycanın artıq Türkiyənin namizədini dəstəkləməkdən imtina etdiyini söyləmək hadisələri qabaqlamaqdır. XİN-in cavabında nə Sinirlioğluna qiymət verilir, nə də onun mümkün namizədliyinə etiraz bildirilir. Bir təşəbbüsə müsbət münasibət digərinə mənfi münasibət demək deyil.
Üçüncü məqam: Qazaxıstan və Özbəkistan Bakıdan əvvəl münasibət bildiriblər
Hələ oktyabrın 22-də Qazaxıstan ayrıca bəyanat yayaraq Nusseibehin namizədliyinin irəli sürülməsini alqışlayıb və bu təşəbbüsə dəstəyini açıq ifadə edib. Bu, Azərbaycan XİN-in cavabından beş gün əvvəl baş verib.
Həmin gün Özbəkistan XİN də ayrıca bəyanatla çıxış edib. Daşkənd BƏƏ-nin qərarını alqışlayıb, gələcək Baş katibin yüksək peşəkarlığa, geniş diplomatik təcrübəyə və dövlətləri birləşdirmək bacarığına malik olmasının vacibliyini vurğulayıb.
Beləliklə, Qazaxıstan və Özbəkistan öz münasibətlərini daha əvvəl, xarici siyasət qurumlarının ayrıca bəyanatları formasında ifadə ediblər. Azərbaycan isə sonradan medianın sualına cavab verib. Üstəlik, Qazaxıstanın mətnində təşəbbüsə dəstək birbaşa qeyd olunub.
Bu ardıcıllıq əhəmiyyətlidir. Nusseibehin namizədliyinin irəli sürülməsinə bir neçə türk dövləti müsbət münasibət bildirib. Məhz Azərbaycanı ayırıb onun cavabını Türkiyəyə qarşı addımın sübutuna çevirmək cəhdi isə faktlara seçici, ədalətsiz yanaşmaqdır. Və yalnız bu faktın özü deməyə əsas verir ki, səsləndirilən fikirlər heç də yalnız diplomatik münasibətlərlə bağlı deyil.
Sənədlər onlarda rəsmi şəkildə qeyd edilənlər əsasında qiymətləndirilməlidir. Bakı BƏƏ-nin təşəbbüsünü alqışlayıb, seçim meyarlarını açıqlayıb və konkret namizədə yekun dəstəyini elan etməyib. Sinirlioğlunun namizədliyi hələ rəsmən irəli sürülməyib. Qazaxıstan və Özbəkistan isə daha əvvəl ayrıca bəyanatlarla çıxış ediblər.
Qeyd edilən faktlar əsasında məzmunlu müzakirə aparmaq mümkündür. Lakin bunlar Azərbaycanı Türkiyəni dəstəkləməkdən imtinada ittiham etməyə əsas vermir.
