Məktəbli forması mübahisəsi küçələrə daşdı: 37 nəfərlə bağlı tədbir görüldü, dini-siyasi gərginlik böyüyür
Azərbaycanda dövlət məktəblərində yeni geyim qaydalarının tətbiqi ətrafında yaranan gərginlik ciddi ictimai müzakirələrə səbəb olub. Hicab məsələsi ilə başlayan mübahisə bəzi hallarda məktəb rəhbərliyi ilə qarşıdurmaya, təhsil müəssisələrinin normal fəaliyyətinə maneçilik cəhdlərinə və ictimai asayişin pozulmasına qədər gedib.
Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, Bakı şəhərində bir qrup şəxs məktəblərdə vahid geyim qaydalarının tətbiqi ilə əlaqədar təhsil işçiləri ilə münaqişə yaradıb, dövlət təhsil müəssisələrinə zərər vurub və nəqliyyatın hərəkətinə maneçilik törətməyə cəhd edib. Nazirlik 37 nəfərin məsuliyyətə cəlb olunduğunu bildirib. Faktla bağlı cinayət işi başlanıb.
Baş verənlər göstərir ki, məsələ artıq yalnız məktəbli formasından ibarət deyil. Dini həssaslıq, dövlətin təhsil siyasəti, ictimai asayiş və siyasi təsir müzakirələri bir-birinə qarışıb.
Qaydalar nə deyir, mübahisə nədən yaranıb?
Nazirlər Kabinetinin 21 sentyabr 2026-cı il tarixli qərarına əsasən, dövlət məktəblərində təsdiq olunmuş vahid formanı pozan və ümumi təhsilin dünyəvilik prinsipinə uyğun olmayan əlavə geyim elementlərinə yol verilmir. Qərarda hicabın adı ayrıca çəkilmir. Bununla belə, qaydanın tətbiqi ilə bağlı hicablı şagirdlərin dərsə buraxılmaması barədə görüntülər və iddialar ictimai müzakirələri gücləndirib.
Burada əsas problem hüquqi tələbin necə tətbiq edilməsidir. Qaydanın mətnində hicabın birbaşa göstərilməməsi, tətbiq mexanizminin isə ictimaiyyət tərəfindən müxtəlif cür anlaşılması valideynlər, məktəb rəhbərlikləri və təhsil işçiləri arasında gərginlik yarada bilər.
Dövlətin vahid geyim qaydası müəyyənləşdirmək səlahiyyəti var. Ancaq bu qaydaların icrası zamanı şagirdlərin təhsil hüququ, valideynlərin narahatlıqları və qanunvericiliyin aydınlığı da nəzərə alınmalıdır. Məktəb rəhbərliyi problemi təzyiq və qarşıdurma ilə deyil, qanuni prosedurlar və izahat vasitəsilə həll etməlidir. Əgər bir qrup şəxs məktəb rəhbərliyinə təzyiq göstərir, təhsil müəssisəsinə zərər vurur və uşaqların dərs prosesini pozursa, bu davranışın dini şüarlarla əsaslandırılması onu qanuni etmir.
Məktəb siyasi mübarizənin meydanı deyil. Şagirdlərin təhsil aldığı müəssisəyə müdaxilə etmək, müəllimləri qarşıdurmanın mərkəzinə çəkmək və tədris prosesini pozmaq uşaqların mənafeyinə ziddir. Eyni zamanda, 37 nəfərlə bağlı tədbir görülməsi həmin şəxslərin hamısının eyni əməli törətdiyi və ya konkret siyasi mərkəzdən göstəriş aldığı anlamına gəlmir. Hər bir şəxsin hərəkəti ayrıca araşdırılmalı, məsuliyyət sübutlar əsasında müəyyən edilməlidir.
Əsas məsələ insanların dini inancları deyil, həmin inancların zorakılığa, qanunsuz hərəkətlərə və siyasi manipulyasiyaya alət edilib-edilməməsidir. Dindar vətəndaşların hamısını eyni siyasi mövqedə görmək də, xarici müdaxilə ehtimalını araşdırmadan kənarda saxlamaq da düzgün deyil.
Azərbaycanın dünyəvi təhsil sistemi qanunvericiliklə müəyyənləşdirilib. Bu prinsip təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinin hüquqi çərçivədə təşkilini nəzərdə tutur. Bununla yanaşı, Konstitusiyada vicdan azadlığı da qorunur.
Bu iki prinsip arasında tarazlıq hüquqi aydınlıq və ardıcıl tətbiq vasitəsilə təmin edilməlidir. Əgər qaydaların məzmunu və tətbiqi barədə suallar yaranıbsa, aidiyyəti qurumlar mövqelərini açıq şəkildə izah etməli, məktəblərə vahid göstərişlər verməli və valideynlərin suallarını cavablandırmalıdır.Mübahisənin həlli üçün ən doğru yol nə məktəblərdə qarşıdurma yaratmaq, nə də şagirdlərin təhsil hüququnu mübahisənin girovuna çevirməkdir. Qanun aydın olmalı, məktəb rəhbərlikləri ona uyğun davranmalı, hər hansı qanunsuzluq isə hüquqi qaydada araşdırılmalıdır.
Məktəblərdə geyim qaydaları ətrafında yaranan hadisələr dövlət qurumları, valideynlər və cəmiyyət üçün ciddi sınaqdır. Rəsmi məlumatlarda təhsil müəssisələrinə zərər vurulması və ictimai qaydanın pozulması ilə bağlı iddiaların yer alması məsələnin təhlükəsizlik tərəfini ön plana çıxarır. Digər tərəfdən, hicabla bağlı hüquqi qeyri-müəyyənliyin aradan qaldırılması da vacibdir.
Dövlət qaydaları tətbiq etməli, məktəblər təhlükəsizliyini qorumalı, dini-siyasi təsir iddiaları isə sübutlarla araşdırılmalıdır. Heç kim dini hisslərdən istifadə edərək qanundan kənara çıxmağa haqq qazandıra bilməz. Eyni zamanda, heç bir siyasi ittiham da sübutsuz şəkildə fakt kimi təqdim edilməməlidir.
Məktəbin əsas vəzifəsi uşaqları qarşıdurmanın tərəfinə çevirmək deyil, onların təhsil almasını təmin etməkdir. Bu prinsip həm dövlət qurumları, həm məktəb rəhbərlikləri, həm də cəmiyyət tərəfindən qorunmalıdır.
Vüsal Lalayev
