Azərbaycanda kiber dələduzluğun yeni və narahatedici forması yayılmaqdadır.
Hüquqşünas Cəlal Ələddinoğlunun diqqət çəkdiyi son hadisə göstərir ki, artıq bu cür cinayətlər təkcə vətəndaşların diqqətsizliyindən yox, həm də sistemdəki boşluqlardan qaynaqlana bilər.
“Xüsusi.Tv”nin məlumatına görə, vətəndaş Elvin Məmmədov “WhatsApp” vasitəsilə özünü bank əməkdaşı kimi təqdim edən şəxsin qurbanına çevrilib.
Dələduz müxtəlif “prosedurlar” adı ilə onun etibarını qazanıb və nəticədə 3000 manat məbləğində kredit rəsmiləşdirilib. Ən diqqətçəkən məqam isə odur ki, zərərçəkən şəxs bir kartı təsdiqlədiyini düşünsə də, vəsait tamamilə başqa karta köçürülüb.
Mütəxəssislər hesab edir ki, bu kimi hallar artıq sadə aldadılma deyil, sistemli risklərin göstəricisidir. Mövcud qanunvericiliyə əsasən, kredit müqaviləsi yalnız müştərinin açıq və aydın razılığı ilə bağlanmalıdır. Əgər bu razılıq aldatma və ya yanlış məlumat əsasında əldə olunubsa, belə müqavilə etibarsız sayıla bilər.
Eyni zamanda, bank və kredit təşkilatları müştərinin identifikasiyasını dəqiq aparmalı və onun iradəsi olmadan hər hansı maliyyə əməliyyatı həyata keçirməməlidir.
Cinayət Məcəlləsinə görə, aldatma yolu ilə özgə əmlakını ələ keçirmə dələduzluq sayılır və cinayət məsuliyyəti yaradır. Bundan əlavə, elektron vasitələrlə həyata keçirilən müdaxilələr də qanunla qadağan olunur və ayrıca cinayət tərkibi kimi qiymətləndirilir.
Əsas mübahisə doğuran məsələ isə budur: bank kredit vəsaitini müştərinin göstərdiyi kartdan fərqli bir hesaba köçürə bilərmi? Hüquqşünasların fikrincə, bu yalnız müştərinin açıq və dəqiq təsdiqi ilə mümkündür. Əks halda, yəni aldatma, çaşdırma və ya qeyri-şəffaf prosedurlar mövcuddursa, bu, ciddi qanun pozuntusu hesab olunur və hüquqi məsuliyyət yaradır.
Hadisə ilə bağlı artıq Nizami Rayon Polis İdarəsinin 23-cü Polis Bölməsinə rəsmi müraciət olunub. “WhatsApp” yazışmaları sübut kimi təqdim edilib və hazırda materiallar araşdırma mərhələsindədir. Zərərçəkən tərəf işin obyektiv araşdırılması üçün əlavə instansiyalara da müraciət edib.
Mütəxəssislər belə hallarda vətəndaşlara dərhal banka rəsmi müraciət etməyi, hüquq-mühafizə orqanlarına şikayət verməyi, kredit müqaviləsinin etibarsız sayılması üçün məhkəməyə üz tutmağı və Mərkəzi Banka məlumat verməyi tövsiyə edir.
Bu hadisə bir daha sübut edir ki, rəqəmsal dövrdə dələduzluq üsulları getdikcə daha mürəkkəb və təhlükəli xarakter alır. Əgər vətəndaşın “təsdiqi” ilə belə vəsait başqa hesaba yönləndirilirsə, bu, həm hüquqi, həm də sistem baxımından ciddi suallar doğurur.
Sonda isə açıq qalan sual budur: kredit sizin adınıza rəsmiləşdirilir, amma pul başqa birinin hesabına köçürülürsə, məsuliyyət kimdədir – aldadılan vətəndaşda, yoxsa bu prosesi kifayət qədər nəzarətdə saxlamayan sistemdə?
