Son günlər ölkədə gündəm olan əsas məsələlərdən biri vahid məktəbli geyiminin tədbiq olunmasıdır.
Məktəb yalnız bilik verilən müəssisə deyil, həm də gələcək nəslin tərbiyə olunduğu, davranış və mədəniyyət qaydalarını öyrəndiyi mühüm bir mühitdir. Bu mühitdə şagirdin geyimi də, müəllimin xarici görünüşü də müəyyən əhəmiyyət daşıyır. Çünki məktəbdə formalaşan intizam təkcə dərsə davamiyyət və qiymətlərlə deyil, gündəlik davranış və ümumi qaydalara münasibətlə də ölçülür.
Şagirdlər üçün vahid məktəbli formasının tətbiqi məhz bu baxımdan vacibdir. Eyni geyim prinsipi uşaqlar arasında bahalı və ucuz geyimə görə fərqlərin azalmasına, məktəbə mənsubiyyət hissinin güclənməsinə və daha nizamlı təhsil mühitinin formalaşmasına kömək edir. Məktəbli forması şagirdə öyrədir ki, məktəb şəxsi dəb nümayiş etdirmək üçün deyil, bilik qazanmaq, inkişaf etmək və gələcəyə hazırlaşmaq üçün bir məkandır. Əlbəttə, bu qaydalar ailələrin maddi imkanları nəzərə alınmaqla tətbiq olunmalı, məktəbli geyimi valideynlər üçün əlavə maliyyə yükünə çevrilməməlidir.
Bu gün məsələ yalnız şagirdlərin geyimi ilə məhdudlaşmır. Nazirlər Kabinetinin 6 oktyabr 2026-cı il tarixli 325 nömrəli qərarı ilə dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilverənlərin geyim tələbləri də təsdiqlənib. Burada müəllimlər üçün vahid forma deyil, işgüzar geyim mədəniyyəti, yəni dress-kod müəyyən edilir. Geyimin təmiz, səliqəli, sadə, mövsümə uyğun olması, müəllimin fəaliyyətinə maneə yaratmaması və şagirdlərin diqqətini yayındırmaması əsas prinsiplər sırasındadır.
Bəs şagirdlərdən vahid məktəbli formasına riayət etmək tələb olunduğu halda, müəllimlərin də işgüzar geyim qaydalarına əməl etməsi nə üçün əhəmiyyətlidir? Çünki müəllim şagird üçün yalnız bilik mənbəyi deyil, həm də davranışı və şəxsi nümunəsi ilə seçilən insandır. Uşağa intizamı izah edən müəllimin özü də həmin intizamın prinsiplərinə əməl etməlidir. Səliqəli geyim, mədəni davranış və peşəkar münasibət məktəbdə qarşılıqlı hörmətin formalaşmasına xidmət edir.
Burada məqsəd müəllimləri bahalı geyim almağa məcbur etmək və ya onların peşəkarlığını xarici görünüşlə ölçmək deyil. Əsas olan sadəlik, səliqə və məktəb mühitinə uyğunluqdur. Eyni zamanda, şagirdlər üçün məktəbli forması ilə müəllimlər üçün dress-kodun fərqli anlayışlar olduğunu da unutmaq olmaz. Şagirdlər vahid məktəbli geyimi prinsiplərinə əməl edir, müəllimlər isə peşələrinə uyğun işgüzar geyim seçirlər. Bu iki yanaşma birlikdə məktəbdə ümumi geyim mədəniyyətinin formalaşmasına kömək edə bilər.
Geyim qaydaları müzakirə edilərkən dünyəvi təhsil prinsipi də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Məktəb bütün uşaqlar üçün bərabər təhsil imkanlarının təmin olunduğu, qarşılıqlı hörmətin qorunduğu bir mühit olmalıdır. Baş örtüyü və digər geyim elementləri ilə bağlı məsələlərdə isə qüvvədə olan rəsmi qaydalar, qanunvericilik və şagirdlərin hüquqları əsas götürülməlidir. Dünyəvi təhsil prinsipi ilə bağlı müzakirələr emosional yanaşmalara deyil, hüquqi əsaslara və aydın meyarlara söykənməlidir.
Əslində, yeni qərarın əhəmiyyəti yalnız müəllimin necə geyinməli olduğunu müəyyənləşdirməsində deyil. Bu qərar məktəbdə peşəkar mühitin, məsuliyyətin və vahid yanaşmanın gücləndirilməsi baxımından da müzakirə edilməlidir. Lakin istənilən qaydanın uğuru onun nə qədər sərt olmasından deyil, nə dərəcədə ədalətli və düzgün tətbiq edilməsindən asılıdır.
Cəmiyyət olaraq biz də məktəbli formasına və müəllimlərin geyim qaydalarına yalnız məhdudiyyət kimi baxmamalıyıq. Şagirdin geyimi intizam və bərabərlik mədəniyyətinin, müəllimin geyimi isə peşəkar məsuliyyətin bir hissəsidir. Əsas məqsəd kiminsə xarici görünüşünü mühakimə etmək deyil, məktəbdə təhsilə, qarşılıqlı hörmətə və sağlam mənəvi mühitə xidmət edən qaydalar yaratmaqdır.
Çünki məktəbdə uşaq yalnız deyilənləri deyil, gördüklərini də öyrənir. Şagird qaydaya əməl etməyi, müəllim nümunə göstərməyi, cəmiyyət isə fərqli insanlara hörmətlə yanaşmağı bacarmalıdır. Vahid məktəbli forması və müəllimlərin işgüzar geyim qaydaları məhz bu ümumi mədəniyyətin formalaşmasına xidmət etməlidir.
