Son illərdə sosial şəbəkələrin, xüsusilə də TikTok platformasının populyarlığı artmaqla yanaşı, müxtəlif mənfi halları da gündəmə gətirmişdir. Bu hallardan biri isə onlayn məkanlarda həyata keçirilən və istifadəçilərin inamından sui-istifadə edən “falçılıq” fəaliyyətləridir. Canlı yayım və ya qısa video formatında təqdim olunan bu məzmunlar insanlara onların gələcəyi ilə bağlı yanlış təsəvvürlər yaradır və çox vaxt ödəniş tələb etməklə maddi zərər vurur. Mövzu ilə bağlı jurnalist Asim Abdullayev Xüsusi.TV-yə danışıb.
Asim Abdullayevin sözlərinə görə, Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinə görə, özgənin əmlakını ələ keçirmək məqsədilə aldatma və ya etibardan sui-istifadə yolu ilə törədilən əməllər dələduzluq hesab olunur. TikTok vasitəsilə insanlardan ödəniş qarşılığında gələcək haqqında yalan məlumat vermək, onların etimadını qazanaraq pul tələb etmək bu maddə ilə birbaşa əlaqələndirilə bilər. Bu halda məsuliyyət yalnız inzibati deyil, həm də cinayət xarakteri daşıya bilər.
Falçılıq fəaliyyəti bir sıra inzibati xətalar da yaradır. İstehlakçıların aldadılması, yanlış məlumat verilməsi və saxta xidmətin reklam olunması inzibati məsuliyyət doğurur. İnzibati Xətalar Məcəlləsinə əsasən, belə hallara görə pul cərimələri, fəaliyyətin dayandırılması və digər sanksiyalar tətbiq oluna bilər.
Asim Abdullayev qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə görə, istehlakçılara təqdim olunan hər bir xidmət dürüst, real və qanuna uyğun olmalıdır. “Falçılıq xidməti” adlanan fəaliyyət nə real xidmət, nə də qanuni fəaliyyət hesab oluna bilər. Bu səbəbdən, həmin şəxslər vətəndaşların hüquqlarını pozduqları üçün hüquqi məsuliyyət daşıyırlar.
İnternet üzərindən yayılan hər bir məzmun qanunlara uyğun olmalıdır. “Falçılıq” fəaliyyətləri həm Azərbaycan qanunvericiliyini, həm də TikTok-un icma qaydalarını pozur. TikTok özü də belə hallarda istifadəçi hesablarını bloklaya və məzmunu silə bilər. Bu, beynəlxalq platformaların məsuliyyət daşıdığı digər bir tərəfdir.
İnsanların inanc və ümidlərindən sui-istifadə edilməsi onların psixoloji durumuna mənfi təsir göstərir. Ümidlərinin boşa çıxması depressiya, güvənsizlik və ailədaxili gərginliklər yarada bilər. Bir çox vətəndaş canlı yayım zamanı ödəniş edərək aldadıcı “xidmət” alır. Bu isə onların maliyyə resurslarının mənasız şəkildə israf olunmasına səbəb olur. Sosial media platformalarında etimad azalır, xüsusilə gənclər və azyaşlılar yanlış təsəvvürlərə qapılır. Bu isə gələcək nəsillərin düşüncə və davranışlarına mənfi təsir edir. Falçılıq fəaliyyətləri cəmiyyətin mənəvi dəyərlərinə və sosial sabitliyə də zərbə vurur. İnsanlar arasında yanlış inanclar yayılır və mövcud problemlər daha da dərinləşir.
Asim Abdullayevin fikrincə, dövlət qurumları bu fəaliyyətlərlə bağlı nəzarəti gücləndirməli, fakt aşkarlanan kimi müvafiq tədbirlər görməlidirlər. Polis və prokurorluq orqanlarının operativ addımları bu halların qarşısını almağla bagli mübarizəni gücləndirib. TikTok və digər sosial media platformaları yerli qanunvericiliklə daha sıx əməkdaşlıq etməli, zərərli məzmunların qarşısını vaxtında almalıdır. Cəmiyyətin maarifləndirilməsi əsas həlledici yollardan biridir. Vətəndaşlara bu cür fəaliyyətlərin qanunsuzluğu, mənfi nəticələri və hüquqi məsuliyyətləri barədə məlumat verilməlidir. Media qurumları və qeyri-hökumət təşkilatları da mövzuya diqqət yetirməli, ictimai müzakirələr aparmalı və insanları bu hallardan qorunmağa çağırmalıdır. Xüsusilə azyaşlıların TikTok istifadəsi diqqətdə saxlanmalı, valideynlər və müəllimlər uşaqları bu cür aldatma cəhdlərindən qorumağa çalışmalıdır.
Asim Abdullayev bildirir ki, TikTok-da falçılıq fəaliyyəti təkcə şəxsi maraqlar naminə görülən bir “əyləncə” deyil, həm də hüquqi məsuliyyət doğuran, ictimai etimadı sarsıdan və insanların hüquqlarını pozan ciddi bir problemdir. Azərbaycan qanunvericiliyi bu hallara qarşı kifayət qədər sərt yanaşmanı nəzərdə tutur. Hüquqi tədbirlərlə yanaşı, cəmiyyətin də maarifləndirilməsi və media nəzarəti önəmlidir. Vətəndaşlar isə diqqətli olmalı, belə hallarla rastlaşdıqda dərhal müvafiq dövlət qurumlarına müraciət etməlidirlər.
